Instortingsgevaar door sneeuw: ‘Het ergste moet nog komen’

Vijfendertig centimeter. Zo’n dikke laag sneeuw moet elk plat dak in Nederland minstens kunnen dragen. Dat komt neer op 56 kilo sneeuw per vierkante meter, legt Erwin ten Brincke uit. De senior-adviseur bij het bedrijf ABT geeft gastlessen constructieleer aan de faculteiten Civiele Techniek en Geowetenschappen en Bouwkunde. Met grote interesse volgt hij de ontwikkelingen rondom ingestorte daken wegens de sneeuwval.

“Op veel plekken waar het misgaat is er sprake van ‘ponding’, vijverwerking. Bij grote overspanningen bestaat het gevaar dat ze in het midden doorbuigen. Er ontstaat vervolgens een soort vijver waar steeds meer water of sneeuw in terecht komt. Door het toenemende gewicht gaat het dak dan steeds verder doorhangen.”

Ontwerpspeeltuin

Hoe zit het met daken die niet plat zijn? Marcel Bilow, ook wel bekend als Dr. Bucky Lab, begeleidt studenten in het Bucky Lab, een soort ontwerpspeeltuin bij Bouwkunde. “Ze komen bij mij voor de gekke ideeën, bouwen met bamboe, nieuwe materialen of vreemde vormen. Ik word blij van projecten buiten de box.”

Een van die gekke ideeën was van architect en collega Annebregje Snijders. Ze had een ontwerp voor een tulpvormige overkapping, als busstation op Utrecht Leidsche Rijn.

“Hoe zorg je dat zo’n overkapping veilig is in de sneeuw? Door de vorm glijdt de meeste sneeuw omlaag. Onderin de kelk van de tulp zit een regenpijp, maar als die bevriest kan de sneeuw niet weg en zou het doek heel zwaar worden. Dat houdt het materiaal niet.” De oplossing? Een warmte-element dat de regenpijp onderin warm genoeg houdt, zodat de sneeuw netjes weg kan blijven stromen.

Luchtkussens

Op een overkapping bij station Utrecht Centraal zijn de transparante luchtkussens, gemaakt van het plastic ETFE, door de druk van sneeuw ingedeukt. Dit hoeft geen probleem op te leveren volgens Bilow. “Het is een interessant materiaal, veelgebruikt in stadions. Je wil niet dat er in de zomer een condenslaag in komt zodat er een plasje water in staat, dus ze zijn gevuld met droge lucht die er constant in wordt geblazen. Dat helpt een beetje dat er niet meteen sneeuw op blijft liggen.” Toch zijn sommige van de luchtkussens nu ingedeukt. “Als er ineens zoveel sneeuw valt, kan een opgeblazen kussen lek klappen. Net als een plastic zakje. Als er dan regen en sneeuw in valt, wordt het gewicht zo hoog dat het hele kussen er als een reuzenzak water uit kan vallen.”

Bilow geeft het voorbeeld van Project Eden in Cornwall. Een koepelconstructie die volledig bestaat uit luchtkussens van soms wel acht bij acht meter. “Als daar water in blijft hangen krijg je een reuzengewicht. De huismeester heeft een shotgun. Mocht een van de kussens lek gaan en er water in blijven hangen, dan heeft hij de opdracht erdoorheen te schieten, om instortingsgevaar te voorkomen.” Bilows schat in dat de constructie tussen de luchtzakken op de overkapping bij station Utrecht Centraal stevig genoeg is. Daar is kapotschieten niet nodig. “Daar kan iemand een harnas aantrekken en het dak op om de boel schoon te vegen.”

Ingestorte sporthal

Hoe zit het met het dak  van de sporthal die woensdag instortte in Utrecht? Erwin ten Brincke neemt de foto’s onder de loep. “Ik ga er vanuit dat het licht hellende dak netjes berekend is op 56 kilo per vierkante meter. Maar ernaast staat een andere hal. Dat kan invloed hebben op de hoeveelheid sneeuw op dit dak. Mijn educated guess: er is op een later moment een tweede hal naast gebouwd, waardoor er een hogere sneeuwbelasting op de eerste hal is ontstaan, waar geen rekening mee is gehouden.”

‘Dooien en dan toch weer een laagje sneeuw, zorgt voor een situatie die veel kritischer is dan alleen verse sneeuw’

Volgende week lijken de temperaturen weer wat te gaan oplopen. Heeft het nu nog zin om oude sneeuw van je dak te scheppen? “Jazeker! Het ergste moet nog komen”, waarschuwt Ten Brincke. “Op het moment dat de oude sneeuw smelt en weer aanvriest, wordt hij steeds compacter. Het gaat dan meer richting ijs en dit wordt zwaarder en lastiger te verwijderen. Mooi om te zien dat mensen nu aan het ingrijpen zijn”, doelt hij op de beelden van goed ingepakte lieden die op daken van Thialf en distributiecentra met sneeuwschuivers in de weer zijn. “Dooien en dan toch weer een laagje sneeuw, zorgt voor een situatie die veel kritischer is dan alleen verse sneeuw.”

Natte handdoek

De sneeuw is niet alleen maar kommer en kwel. Voor de werkplaatsmedewerkers en studenten van Mechanical Engineering (ME) was het juist een uitgelezen kans om met een uniek bouwmateriaal aan de slag te gaan. In een middagje creëerden ze een stevige iglo waarbij verschillende bouwkundige principes in praktijk werden getest.

Voor wie net als deze studenten stevig wil bouwen met sneeuw, heeft Marcel Bilow een tip om goede overspanningen te bouwen: hang een natte handdoek buiten tussen twee stoelen. Die zakt dan wat door en bevriest. Gebruik de bevroren handdoekboog op z’n kop als heel stevige koepel, om de trekkrachten in de sneeuw op te vangen. “Zo bouwde Gaudí het model voor de Sagrada Familia in Barcelona, maar dan met hangende kettinkjes. Zo krijg je een heel stevige constructie.”