Wim Crouwel, 1993
Wim Crouwel in 1993. (Foto: Nout Steenkamp)

De NPO zendt een documentaire uit over de vorige week overleden ontwerper Wim Crouwel. Hij was een van de grondleggers van de faculteit Industrieel Ontwerpen.

Voor het IO-gebouw hangt de vlag halfstok. Binnen werkt docent Eva Haagsman op een kamer met twee collegas die beiden ook nog met Crouwel gewerkt hebben.  Ze herinneren hem zich als zeer open en betrokken. Als twintigers keken ze begin jaren ’80 op tegen de vijftiger Crouwel die als een van de bekendste grafische ontwerpers van Nederland gold. Maar nee, ze moesten Wim tegen hem zeggen.

Wim Crouwel, 1993
Wim Crouwel in 1993. (Foto: Nout Steenkamp)

Ook al kwam je hem jaren later tegen, dan informeerde hij nog naar je kinderen die hij bij naam kende, herinnert Haagsman zich. Ze sprak hem onlangs nog over een tentoonstelling waar ze aan werkt. Hij had een heel goed geheugen, en hij wist mensen aan te spreken op hun expertise. Daar had hij een goed oog voor.

Collegas beamen dat en ze herinneren zich ook dat er nooit iets scheef lag op Crouwels bureau. De onberispelijk geklede Crouwel bleef altijd trouw aan de sobere, strakke, heldere vormgeving van de Zwitserse school waar hij na zijn opleiding mee in contact was gekomen. Hij was de enige man die comfortabel kon zitten in een Rietveld stoel,  merkte IO-decaan Ena Voûte ooit op.

professor Crouwel 1972
Crouwel werd in 1972 aangesteld als bijzonder hoogleraar. (Foto: DutchGraphicRoots)

Crouwel was twintig jaar lang betrokken bij de faculteit Industrieel Ontwerpen, al heette toen alles nog anders. Toen Crouwel in 1965 typografie ging doceren was dat aan de Hoofdsectie Industriële Vormgeving  van de afdeling Bouwkunde van de Technische Hogeschool Delft. Vijf jaar later doceerde hij ook vormstudie en kunstgeschiedenis en ontving hij een leeropdracht, en later een aanstelling als bijzonder hoogleraar.

New Alphabet
Ontwerp lettertype New Alphabet, 1967. (Ontwerp: Wim Crouwel)

Daarnaast was Crouwel directeur van het vormgevingsbureau Total Design dat hij in 1965 samen met twee andere vormgevers en twee ondernemers oprichtte. Hij was de huisontwerper van het Stedelijk Museum in Amsterdam, en maakte naam met zijn futuristische New Alphabet (1967), de cijferpostzegels en diverse telefoonboeken. Crouwels strakke functionele vormgeving vond ook zijn weg in huisstijlen binnen de universiteit. Het universiteitsblad TH Nieuws vormde hij in 1974 om met een schreefloze letter en een kenmerkende blauwe band.

Crouwel geeft college
Crouwel geeft omstreeks 1982 college grafisch ontwerp. (Foto: DutchGraphicRoots)

Crouwel heeft vijftien jaar lang docentschap en ontwerppraktijk uiterst succesvol gecombineerd. Maar in 1980 verliet hij Total Design vanwege onrust in de tent, opkomende concurrentie en kritiek op het functionalistisch karakter van de ontwerpen van het bureau. Hij keerde terug naar de TU Delft als fulltime hoogleraar Industrieel Ontwerpen. In zijn laatste twee jaren in Delft was hij decaan van de faculteit Industrieel Ontwerpen.

In 1985 verliet Crouwel Delft om directeur te worden van museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Daar werkte hij tot zijn pensioen in 1993. De TU eerde hem op de Dies van 1994 met een eredoctoraat.

Terugkijkend merkte hij in 2004 op: De faculteit is steeds meer een wetenschappelijk instituut geworden. Dat gaat ten koste van de praktische aanpak. En ook: De afdeling werd zo groot en er kwamen ieder jaar zoveel nieuwe studenten bij, dat de persoonlijke aandacht die ons concept vergde niet meer mogelijk was.

IO-folder 1968
IO folder, 1968 (Ontwerp: Wim Crouwel)

Gevraagd naar herinneringen komt Haagsma met het verhaal dat ze begin jaren 80 samen met Crouwel naar het college van bestuur ging om een ontwerp te presenteren. De presentatie liep vlotjes en het ontwerp werd goedgekeurd. Op de terugweg vertrouwde Crouwel haar toe: Beslissingen worden altijd genomen door mensen die er geen verstand van hebben. Dat was wel een eye-opener voor me, zegt ze.

  • AvroTros zendt op donderdag 26 (22.55 uur) en vrijdag 27 september (13.45 uur) de documentaire Wim Crouwel Modernist uit op NPO2.
  • Het Stedelijk Museum Amsterdam opent op 28 september de tentoonstelling Wim Crouwel: Mr. Gridnik.

Zie ook: