Overslaan en naar de inhoud gaan

Staatssecretaris Sander Dekker wil haast maken met open access. Over tien jaar moeten nieuwe wetenschappelijke publicaties voor iedereen vrij toegankelijk zijn.

Er moet een omslag komen, schrijft Dekker in een brief aan de Tweede Kamer. Als onderzoek publiek gefinancierd is, zou iedereen de uitkomsten moeten kunnen lezen.

Bij de best aangeschreven bladen moeten wetenschappers betalen om de artikelen meteen te lezen, terwijl het ook wetenschappers zijn die de artikelen schrijven en via peer review de inzendingen beoordelen. Pas na een half jaar of een jaar mogen de artikelen met iedereen gedeeld worden.

In politiek en wetenschap is tegenwoordig veel steun voor open access: wetenschappers moeten in dat systeem niet betalen om te lezen, maar om te publiceren. De artikelen zijn gratis, maar publiceren is dat niet.

De Europese Commissie stelt open access van publicaties verplicht bij onderzoek binnen het Europese onderzoeksprogramma Horizon 2020. Dat is mede op aandringen van Nederland gebeurd. Ook onderzoeksfinancier NWO en zijn Europese evenknie ERC willen dat alle publicaties van gefinancierd onderzoek vrij toegankelijk worden.

Staatssecretaris Dekker wil deze beweging extra steun geven. Over vijf jaar zou al zestig procent van alle artikelen via open access toegankelijk moeten zijn.

Wetenschappers steunen meestal de gedachte achter open access, maar ze publiceren graag in hoog aangeschreven bladen. Dat helpt hun carrière vooruit. Daarom is het niet eenvoudig om de omslag naar open access te maken.

De valkuil van open access is bovendien dat deze tijdschriften wetenschappers moeten laten publiceren om uit de kosten te komen. Dat kan lagere normen in de hand werken, zoals het tijdschrift Science – niet geheel zonder eigenbelang – onlangs aantoonde. Zeker in het begin is het voor een wetenschappelijk tijdschrift moeilijk om een goede reputatie te verwerven.

Daarom wil Dekker internationale samenwerking zoeken bij het doordrukken van open access. Misschien zouden uitgevers Nederland kunnen gebruiken als proeftuin bij de overgang naar open access, oppert hij.

In 2014 onderhandelen universiteiten weer over hun abonnement op tijdschriften, meldt Dekker. Hij wil dat moment aangrijpen om afspraken te maken over open access. Want ook de uitgevers moeten meewerken, vindt hij.

Krijg Delta updates

Click here to unsubscribe