Column: Fokkink

Zelfbedrog

Liegende kleuters hebben een hoger IQ dan eerlijke kleuters. Dat klinkt als een Diederikstapeltje, maar dat is het niet. Het blijkt uit echte data. Naarmate de kleuters ouder worden, ontwikkelen zij een raamwerk waarbinnen zij steeds natuurgetrouwer leren liegen. Zelfbedrog heet dat. Je liegt immers beter als je je eigen leugen gelooft. Volwassenen die lijden aan zelfbedrog hebben een hoger IQ en zijn succesvoller dan volwassen die eerlijk zijn. De maatschappelijke elite puilt uit van zelfbedriegers. Heus, ik lieg niet.

Zou Diederik Stapel hebben geleden aan zelfbedrog? Dat is moeilijk te zeggen. De theorie van zelfbedrog is basiskennis in de evolutionaire biologie en de gedragswetenschappen. Ik neem aan dat Stapel deze theorie heeft behandeld op zijn colleges. Zou daar een collegerama opname van bestaan? Die is geld waard!
Hoe gaat een zelfbedrieger om met zijn aandoening als hij er kennis van heeft? En hoe heet dat dan? Zelfbedrogbedrog? Dat is een academische kwestie die mijn pet te boven gaat. Gelukkig zijn er legio minder ingewikkelde voorbeelden. Ik ken wetenschappers, wier naam ik met de mantel der liefde bedek, die als volgt antwoorden op elke inhoudelijke vraag: ‘in mijn artikel uit enzovoort enzovoort’. Zelfbedrog! Er zijn notabelen die zich verdedigen tegen misstanden uit het verleden, door te zeggen dat er in grote en complexe organisaties altijd wel ergens iets mis gaat. Zelfbedrog! Voor de goede orde, ik heb het hier natuurlijk over de katholieke kerk.

Eerlijke mensen komen gewoon minder ver dan leugenaars en het is spijtig om te zien dat een integer bestuur als dat van de TU Delft zich moet verweren tegen journalistieke halve waarheden over geldkwesties en studierendementen. Gelukkig komt er steun van de studentenraad, die meldt dat het zorgelijke Delftse studierendement zal worden verbeterd via de nota Koers op Studiesucces. Dit is natuurlijk nog maar de eerste in een lange reeks excellente beleidsstukken die de TU omtovert tot Neerlands efficiëntste opleidingsinstituut. Of is dat zelfbedrog?