Evolutie of industrial design

In Delta 38 verweerde hoogleraar moleculaire biofysica Cees Dekker zich tegen de aantijging dat hij 'creationist' zou zijn. Zijn betoog riep twee felle reacties op. Dekker reageert. De redactie sluit nu de discussie.

Laffe creationist

Iedere wetenschapper heeft natuurlijk recht op zijn persoonlijke religieuze overtuiging, maar als iemand God voor een wetenschappelijke verklaring substitueert dan gaat hij ver over de schreef. Natuurlijk is Dekker creationist, bovendien een laffe die er niet voor uit durft te komen en zich verschuilt achter 'intelligent ontwerp'.

Dat argument is zo oud als Darwin want diens echtgenote wierp hem al tegen dat een structuur als een oog nooit 'vanzelf' zou kunnen ontstaan. Richard Dawkins heeft trouwens tamelijk overtuigend laten zien (The blind watchmaker, 1986), dat ogen wel degelijk 'vanzelf' kunnen ontstaan. Dekker komt met het argument over de bacterie-flagella, waarvoor precies hetzelfde geldt.

Het is nogal primitief om iemand te horen zeggen dat honderdvijftig jaar na Darwins evolutietheorie er nog steeds allerlei zaken onverklaard zijn en er 'dus' intelligent ontwerp moet zijn. Je zou ook kunnen beweren dat eeuwen na Newton we nog steeds niet snappen hoe het heelal precies ontstaan is of hoe zwaartekracht werkt op microscopische schaal.

Als je uit onbegrip God wil bewijzen dan weet ik er nog wel een: de energie die in de zon vrijkomt bij fusie van waterstof is 0,7 procent van de massa. Astrofysici kunnen aannemelijk maken dat mensen nooit zouden kunnen bestaan als dit 0,6 of 0,8 procent zou zijn (want dan zouden sterren niet lang genoeg bestaan of er zouden geen zware elementen zijn). Er is geen fundamentele theorie waaruit we nu het getal van 0,7 af kunnen leiden. Dus moet er een God achter zitten die dit allemaal zo geregeld heeft!

Als fysicus zou je daarmee weggelachen worden. Echter een bioloog kan blijkbaar vergelijkbare onzin in het blad van de TU te berde brengen.

Ik vind een creatieve alternatieve verklaring voor evolutie prima, maar daarbij wil ik niet het woord God horen, want dat is de dood van iedere serieuze vorm van wetenschap. Je zou net zo goed kunnen zeggen dat je geen verklaring hebt, maar dat je nog op zoek bent. Als de TU Delft zich als serieuze wetenschappelijke instelling wil presenteren dan is er maar één weg: het creationisme met wortel en tak uitroeien. Ik hoop dat de redactie voortaan dit soort onzin weigert te plaatsen.

Overigens vind ik het ironisch dat Dekkers mening zelfs vanuit religieus oogpunt uiterst discutabel is. Dat Dekker weinig snapt van het scheppingsverhaal is wel duidelijk. Dat hij ook Exodus niet begrepen heeft (waar staat dat je de naam van de Heer niet ijdel moet gebruiken) blijkt als hij God neerzet als ingenieur die nanomachientjes fabriekt. Dat is beroepsdeformatie en tevens een uiterst primitief godsgeloof.

Dolgedraaide ingenieur

Bij het verschijnen van Dekkers oratie had ik mij al geërgerd aan zijn woeste uithaal naar het darwinisme en de evolutionaire biologie. Natuurlijk, voor het aanvallen van het darwinisme hoef je niet per se creationist te zijn. Desalniettemin, voor iemand als Dekker, die het domein van de biologie nog maar net betreden heeft, was de aversie toch wel heel opmerkelijk.

Dekker zegt dat het darwinisme 'volstrekt tekort schiet als verklaring voor het ontstaan en de ontwikkeling van het leven op aarde.'

Behalve waar het het ontstaan van nieuwe soorten betreft - het domein van de evolutiebiologie - is dit verwijt aan het darwinisme heel merkwaardig. De evolutiebiologie kan ongetwijfeld iets bijdragen aan de vragen waar Dekker mee zit, maar het antwoord moet toch ook komen van de astronomie, de chemie, de archeologie, de geologie en nog zo wat - als al die antwoorden überhaupt al te verwachten zijn. In zijn vijandigheid jegens de evolutiebiologie verwacht hij er te veel van.

Dekker construeert een nogal doorzichtige en aandoenlijk primitieve tegenstelling tussen de concepten van de 'wanorde en toeval' van het darwinisme en de natuur als 'ontwerp', van een almachtige uiteraard. Het concept van de werkelijkheid als industrial design kan alleen maar opkomen in het dolgedraaide brein van een overmoedige ingenieur (ook al is Dekker dat formeel niet).

Met die tegenstelling probeert Dekker te verhullen wat de achtergrond is van zijn vinnige afwijzing van de evolutiebiologie. De wezenlijke tegenstelling tussen het darwinisme en de tegenstanders ervan is de plaats van de mens. In het darwinisme is de mens een diersoort, met tal van zich ontwikkelende en bijzondere eigenschappen weliswaar, maar hoe dan ook net als alle andere organismen deel van deaardse ecosystemen, en misschien, zoals de onlangs overleden Stephen J. Gould betoogde, wel van minder belang dan bacteriën. (Dat is misschien ook wel wat de anti-darwinisten zo haten: de prachtige, polemische boeken waarmee mensen als Dawkins, Gould, Dennett en Jones de evolutiebiologie verder hebben onderbouwd.)

In enkele al te grote religies daarentegen is de mens een uitverkoren wezen, voor wie het alleen al daarom gerechtvaardigd is zich te vergrijpen aan de natuurlijke ecosystemen en niet zelden aan de medemens. Dat maakt deze zelftoegeëigende superioriteit, deze dwaze projectie, in het hoofd van religieuze fundamentalisten zo gevaarlijk.

Zeker, er zijn tal van verstandige gelovigen die niet op zo'n extreem standpunt staan. Maar gebruikelijker is het dat onwetenschappelijkheid, mishandeling van dieren, destructie van ecosystemen en religieus geïnspireerde politiek een duivelse eenheid vormen.

Jacques Schievink

Geloof staat wetenschap geenszins in de weg

Over het stuk van Schievink kan ik kort zijn omdat het weinig inhoudelijke kritiek bevat. Wij verschillen inderdaad van mening over de plaats van de mens. En ik wil hem erop wijzen dat het darwinisme heel wat omvattender is dan hij denkt, aangezien het een zeer breed gebied bestrijkt van moleculaire evolutie tot evolutionaire psychologie. Ten slotte hoor ik over het concept ontwerp wel misprijzende woorden van Schievink, maar geen inhoudelijk commentaar.

Op het stuk van De Pater wil ik wat uitgebreider reageren. Ik zou graag in detail horen hoe de structuur van een bacterie-flagella of de biomoleculaire processen in het oog dan wel ontstaan zijn in een gradueel evolutionair proces van wanorde en selectie. Dat is namelijk volstrekt niet verklaard. Ik vind Dawkins betoog (overigens gelijk aan Darwins redenering een eeuw eerder) niet overtuigend; het is wel een mooi verhaal maar het laat alle biochemische details onbesproken.

Ik wil geenszins 'uit onbegrip God bewijzen'. Integendeel. De Pater noemt de verhouding van 0,7 procent tussen energie en massa voor waterstoffusie in sterren. Van zulke kosmische coïncidenties zijn er vele honderden. Ook de moleculaire biologie heeft in de afgelopen eeuw laten zien dat de cel een wonderbaarlijke eenheid is van op elkaar afgestelde nanomachientjes. Juist omdat we deze goed begrijpen, vormen ze een puzzel voor darwinistisch scenario's. Juist uit wat wij wel waarnemen komt het idee van een achterliggend ontwerp sterk naar voren.

Het geloof in een God als Schepper staat het serieus beoefenen van wetenschap geenszins in de weg. Het is onzin dat een christenwetenschapper direct 'God' roept als hij geen verklaring kan vinden voor een bepaald verschijnsel. Mijn stelling is echter dat wij ons in de discussie rond de oorsprong en geschiedenis van deze wereld vaak onterecht het keurslijf van een atheïstisch-materialistisch wereldbeeld laten opleggen. Wat ik waarneem in de natuur wijst juist de andere kant op.

Cees Dekker

Dr. C.J. de Pater is docent bij technische aardwetenschappen. Jacques Schievink werkt als uitgever bij de studentenbond Vssd. Prof.dr. C. Dekker is hoogleraar moleculaire biofysica aan de TU Delft.