Desgevraagd - Ruimterotzooi

Een Russische en een Amerikaanse satelliet zijn dinsdag op 790 kilometer hoogte boven Siberië op elkaar gebotst, aldus De Volkskrant vrijdag.

Het is voor het eerst dat twee satellieten botsen. De Amerikaanse sonde was een communicatiesatelliet van 560 kilo, gelanceerd door het bedrijf Iridium in 1997. De Russische satelliet (900 kilo) ging in 1993 de lucht in voor militaire doeleinden. Twee jaar na lancering was hij al defect. De kunstmanen volgden beiden ongeveer een poolbaan en knalden met een relatieve snelheid van ongeveer elf kilometer per seconde tegen elkaar aan.
Konden de satellieten elkaar niet ontwijken? “Iridium beweert dat het de botsing niet kon zien aankomen”, zegt ir. Jasper Bouwmeester van de afdeling space system engineering van Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek (L&R) desgevraagd. “Maar dat geloof ik niet helemaal. Het bedrijf kan van diverse ruimtevaartorganisaties radarbeelden krijgen van alle objecten groter dan tien centimeter. Dat er een close call was – een waarschuwing voor naderende objecten - wisten ze waarschijnlijk wel.”
“Misschien waren de raketmotoren waarmee ze opzij hadden kunnen gaan, defect”, speculeert de kunstmaanexpert. “Of er zat iemand te slapen. Maar het zou ook kunnen dat de missie van de communicatiesatelliet er op zat en dat het bedrijf heeft besloten om waarschuwingen te negeren. Want het kost veel tijd en geld om bij elke close call na te gaan hoe groot het botsingsgevaar werkelijk is.”
In de zogeheten lage aardbaan waar de twee satellieten zich bevonden, stikt het van de objecten. Satellieten moeten rekening houden met duizenden anderen sondes. Vooral gevaarlijk zijn de tientallen duizenden brokjes afval: stukjes die afgebroken zijn van kunstmanen en puin dat is ontstaan doordat het Amerikaanse en Chinese leger uit machtsvertoon oude sondes kapot hebben geschoten.
“Satellieten kunnen elkaar en brokstukken nu nog ontwijken”, zegt Bouwmeester. “Maar het wordt wel steeds drukker. Waarschijnlijk zwengelt deze botsing de discussie in de ruimtevaartwereld aan over de vraag of er niet extra maatregelen nodig zijn. De hoeveelheid rommel is door deze botsing drie procent toegenomen. Dat is nog niet zo’n probleem. Maar als het vaker gebeurt, kan er een kettingreactie ontstaan waarbij alle satellieten uiteindelijk gevaar lopen.”

Delfi-C3
Een van de objecten die tussen de brokstukken zweeft is de Delfi-C3, de vermaarde nanosatelliet ter grootte van een melkpak die L&R-studenten en -onderzoekers vorig jaar lanceerden. “Over ongeveer 25 jaar verbrandt de satelliet in de atmosfeer”, zegt Bouwmeester. Als student werkte hij mee aan dit project en nu is hij projectleider van de opvolger, de Delfi-n3Xt die in 2010 de lucht in gaat.
Met satellietcrematie in 2033 houden de Delftenaren zich keurig aan de informele afspraken die heersen in de satellietwereld over het opruimen van eigen ruimterotzooi. “Iedereen moet zijn sondes binnen vijfentwintig jaar na afronding van de missie in de atmosfeer laten afzakken waar ze verbranden”, zegt Bouwmeester. “Of ze moeten hun laatste brandstof gebruiken om in de zogeheten graveyard baan te komen. Ze worden dan als het ware verbannen naar een baan zo ver dat ze geen schade meer kunnen berokkenen aan actieve satellieten. Dit geldt voor satellieten die in de geostationaire banen cirkelen op 36 duizend kilometer hoogte.”
“Dat zijn gentlemen's agreements om te voorkomen dat er teveel troep rondslingert”, aldus Bouwmeester. “Misschien besluit men binnenkort dat de periode van 25 jaar verkort moet. En wellicht gaan er stemmen op om een soort verkeersregelaar voor satellieten in het leven te roepen.” (TvD)