De motor van de hebzucht

Het kabinet houdt de spanning er nog een paar weken in, maar dan worden maatregelen aangekondigd die de economische problemen zullen oplossen. Of niet?

Wat lijkt het geval? Er waren eens heel slechte leningen. Deze werden door banken verkocht aan particulieren maar ook aan andere banken. Ze waren zo slecht omdat eenieder die ze verkocht er een idioot hoge bonus voor kreeg. Op een goede dag kwam men er achter dat dit eigenlijk stout was. Banken hadden intussen te veel van die slechte leningen van andere banken gekocht en omgekeerd en vertrouwden elkaar daarom niet meer. Het werd zelfs zo erg dat ze elkaar geen cent geld meer wilden lenen. Daarom konden bedrijven en burgers ook geen krediet meer krijgen. De banken moesten de slechte leningen afschrijven en verdienden intussen nog maar weinig geld. Daardoor dreigden ze failliet te gaan.
‘Maar dat mag niet’, zei de regering, ‘want dan stort alles in’, en zij steunde daarom de banken met bedragen waar niemand zich meer iets bij kon voorstellen. De burgers die dit hoorden verloren hun vertrouwen in de economie en hielden de hand op de knip. Bedrijven bleven zitten met hun spullen en moesten mensen ontslaan. Ontslagen mensen wilden een uitkering en de overheid moest ook dat betalen. Een akelige vicieuze cirkel was een feit. De regering wilde de mensen eerst niet bang maken en zei dat het allemaal wel zou meevallen. Maar nadat noeste ambtenaren hun berekeningen nog eens hadden overgedaan werd de volledige omvang van het debacle duidelijk en brak gierende paniek uit.
Maar wacht even. Klopt dit beeld wel? Is het probleem veroorzaakt door slechte leningen? Wie dat gelooft, houdt zich bij het bovenstaande sprookje en wacht met spanning af met welke ‘oplossingen’ het kabinet zal komen.
Het echte probleem is namelijk consumptie. Geld en leningen zijn de motor van de illusie van een altijd durende economische, op consumptie gebaseerde, groei. De motor van hebzucht en van perverse verschillen tussen arm en rijk. We hebben nu niet het probleem van een verondersteld tijdelijke monetaire crisis die met het bijdrukken van dollars en euro’s wordt opgelost, maar die van een mondiale consumptie-ijsberg waar de Titanic van de geglobaliseerde en verkapitaliseerde samenleving met volle vaart op is geklapt.
Een klein deel van de aardbewoners mag dan welvarend zijn, het grootste deel van de mensheid is armer dan ooit. Er is oorlog, geweld en ziekte; de planeet is immens vervuild; de zeeën zijn bijna leeg; de bossen kaal; de lucht, het water, de aarde en ons voedsel giftig. Nooit hadden meer mensen in het Westen allergieën; waren depressief of kregen kanker. ADHD onder onze kinderen neemt exponentieel toe. Er was nooit zo weinig levensgeluk naast zoveel luxe. Onze vorige collegevoorzitter noemde al dat we zes Aardes nodig hebben om simpelweg te kunnen doen wat wij nu dagelijks doen.
Die problemen zullen dus niet worden opgelost met het oplappen van een paar banken, met het reduceren van topsalarissen, met werktijdverkortingen en met het kunstmatig op peil houden van de koopkracht van burgers. Integendeel, die maatregelen houden het tot op het bot verrotte systeem alleen nog maar langer in stand. De kredietcrisis is een symptoom en hoeft niet bestreden te worden. De oorzaken wel, en snel ook. Alle economische modellen zijn inmiddels op tilt geslagen. Politici, banken en bedrijven, kunnen, willen het alleen nog niet geloven. Zo lijkt eigenlijk niemand de werkelijke problematiek onder ogen te willen zien en dus zullen we nog een tijdlang verwoede pogingen voorbij zien komen om het instortende kaartenhuis van onze mondiale economie overeind te houden. De maatregelen van onze overheden zullen met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid gebaseerd zijn op dezelfde systemen die het allemaal veroorzaakten en dus bij voorbaat kansloos.
Wat nu wel nodig is, is te erkennen dat politiek, banken en bedrijfsleven mondiaal en ernstig gefaald hebben. We moeten snel naar een eerlijk bestuurde wereld van openheid, vrijheid, veiligheid, schoon water, schone lucht en energie, met onvervuild voedsel. Zaken waar ieder mensenkind recht op heeft. Iedereen, zonder uitzondering. Dat zal ook hetgeen zijn waar onze universiteiten en onze briljante studenten mee aan de slag moeten. Nu! Dat wordt de kern van de overgang van de oude wereld naar de nieuwe. We hebben feitelijk geen andere keus.

Dr.ir. Coen Vermeeren, hoofd Studium Generale en docent luchtvaart- en ruimtevaarttechniek.

Interview: ‘De echte redenen achter de kredietcrisis’ www.sg.tudelft.nl