Corruptie

Vraag de gemiddelde Nederlander wat het grootste hedendaagse probleem is en hoogstwaarschijnlijk komen er antwoorden waarin het woord ‘crisis’ centraal staat, afgewisseld met de bijvoeglijke naamwoorden ‘krediet’, ‘klimaat’ en ‘voedsel’. Ik durf er mijn doctortitel onder te verwedden dat niemand het probleem ‘corruptie’ noemt. En toch is dat het grootste probleem dat Nederland teistert en dat beslist niet alleen in exotische landen en andere bananenrepublieken voorkomt.
Wie is er corrupt? Corruptie in Nederland is een ziekte die voornamelijk heerst onder de topmensen: bestuurders, politici en directeuren. Allereerst zijn dat de directeuren van veel beursgenoteerde ondernemingen die graag hun eigen marktwerking gang zetten. De redenering is dat ze zichzelf veel geld moeten toebedelen ('de markt vraagt daarom') omdat ze anders worden weggekocht door buitenlandse bedrijven. De huidige ophoging van de salarissen moet dat dus voorkomen. Dit zou betekenen dat de jaren daarvoor veel Nederlandse topbestuurders zijn weggegaan en zitting hebben in de boards van buitenlandse bedrijven. Dat lijkt me niet het geval. Nederlandse topmanagers zijn geen Nederlandse topvoetballers. Nederlandse topmanagers hebben last van ‘verkeerde causaliteit’. Je bent niet goed in je werk omdat je veel betaald krijgt, maar je wordt goed betaald als je goed je werk doet. Maar nog steeds bedient men zich van deze drogredenering en is men bang dat lagere salarissen zullen leiden tot grootschalig vertrek. Goodbye!, zouden Laurel en Hardy zeggen.
Maar denk daarnaast aan notarissen die je goud geld laten betalen voor het invullen van templates, makelaars die zowel huizenverkopers als -kopers systematisch en consequent voorliegen over de huizenprijsontwikkeling, CDA-wethouders die de kassen van hun eigen vriendjes spekken met gemeenschapsgeld en bouwbedrijven die offerte-aanvragen onderling bespreken. 
Corruptie ontstaat doordat mensen niet meer onafhankelijk zijn. Vaak presenteren mensen trots hun ellenlange cv dat bol staat van de nevenfuncties en bijbanen. Hiermee probeert men natuurlijk te laten zien hoe groot het eigen netwerk is of hoe goed men weet wat er op straat leeft. Echter, in het bestuur zitten van een of andere maatschappelijke organisatie wil niet zeggen dat je echt weet wat in de praktijk speelt. De beste manier om op de hoogte te blijven van wat de gemiddelde Nederlander vindt en doet, is met het openbaar vervoer reizen, zelf je boodschappen doen en naar verjaardagen gaan en dan je strategisch positioneren tussen ome Henk en tante Annie. Zelfs wereldberoemde trendwatchers bedienen zich van deze beproefde methode. Een goed gesprek aan de borreltafel kan meer zeggen dan het lezen van tientallen overheidsrapporten.
Minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) gaat onderzoeken ‘wat voor soort integriteitsproblemen in de afgelopen vijf jaar hebben gespeeld in gemeenten en provincies’. Of dat goed nieuws is weet ik niet, omdat het sterk afhangt van wie dat zal onderzoeken. Een herhaling van de commissie-Tabaksblat mag zich niet voordoen. Laat mensen niet over zichzelf of over hun ‘vriendjes’ oordelen. Je vraagt ook niet aan de kalkoen wat ie met Kerst wil eten. Dus een echte neutrale commissie met leden waar nog nooit iemand van heeft gehoord en die een juiste afspiegeling vormen van de Nederlandse bevolking. Dat klinkt inderdaad als een volkstribunaal maar ik heb er alle hoop in dat de wisdom of the crowds krachtiger is dan the corruption of the few.

Overigens ben ik van mening dat Geert Wilders een vergelijking mag trekken tussen de Koran en Mein Kampf.

Patrick van der Duin is toekomstonderzoeker bij de sectie technology, strategy and entrepeneurship van de faculteit Techniek, Bestuur en Management.